Khoá Financial Markets của Robert Shiller: 33 giờ học để nói chuyện được với khách ngân hàng và bảo hiểm

Thử hình dung buổi làm việc đầu tiên của bạn ở một ngân hàng. Trưởng nhóm rủi ro nói về bảo lãnh phát hành, về môi giới và về mức rủi ro chấp nhận được. Bạn ghi chép đầy đủ, nhưng ra khỏi phòng vẫn không biết hệ thống mình sắp deploy thực ra phục vụ quyết định nào.

Cái thiếu ở đây không phải code mà là từ vựng. Có một khoá học bù đúng chỗ đó: Financial Markets của Robert Shiller, do Đại học Yale cung cấp.

Nếu bạn là FDE muốn làm cho khách ngân hàng, bảo hiểm hay công ty chứng khoán, khoá này đáng bỏ thời gian. Lý do là nó không dạy bạn giao dịch. Nó giúp bạn hiểu khách đang lo điều gì.

Ai dạy, và nên học bản nào?

Shiller cùng Eugene Fama và Lars Peter Hansen nhận giải Nobel Kinh tế năm 2013. Hiện Yale School of Management ghi ông là giáo sư kinh tế danh dự, mang danh hiệu Sterling. Trong bản ghi hình năm 2011, ông giảng với danh hiệu Arthur M. Okun.

Khi được hỏi vì sao dạy trên Coursera, Shiller nói ông muốn đưa loại giáo dục vốn chỉ dành cho số ít người ở các trường danh tiếng tới người học khắp thế giới.

Vì thế khoá có nhiều bản. Yale Online ghi thời lượng 7 tuần, 33 giờ, tức chưa tới 5 giờ mỗi tuần, vừa sức người đang đi làm. Coursera chia nội dung thành 7 module, tổng khoảng 34 giờ.

Bản thứ ba là môn ECON 252 trên Open Yale Courses, ghi hình mùa xuân năm 2011 và học miễn phí. Với FDE, bản này có một lợi thế thực dụng: nó có danh sách bài giảng đặt tên rõ theo từng chủ đề, nên bạn tìm được đúng bài cần nghe trước một buổi gặp khách.

Khoá học thực ra dạy điều gì?

Yale Online mô tả khoá là phần tổng quan về những ý tưởng, phương pháp và thiết chế giúp xã hội quản trị rủi ro và thúc đẩy kinh doanh. Trang này cũng nhấn mạnh kỹ năng lãnh đạo dựa trên hiểu biết về tài chính.

Mô tả của Open Yale nói rõ hơn: khoá dùng quản trị rủi ro và tài chính hành vi để giải thích cách ngành chứng khoán, bảo hiểm và ngân hàng vận hành.

Điều này hợp với FDE. Bạn không cần tự định giá một sản phẩm tài chính. Bạn cần hiểu vì sao người đối diện quan tâm tới nó, để xây đúng thứ họ cần.

Bảo hiểm là bài mẫu về quản trị rủi ro

Bài giảng năm 2011 về bảo hiểm gọi bảo hiểm là thiết chế quản trị rủi ro điển hình nhất, và bàn cả cơ hội lẫn điểm yếu của nó. Cách gọi đó cho thấy góc nhìn chung của cả môn học: mỗi thiết chế tài chính là một cơ chế xử lý một loại rủi ro.

Khi nhìn khách theo cách này, mỗi workflow của họ hiện ra như một cơ chế như vậy. Quay lại buổi kickoff ở trên: thay vì hỏi “anh cần dashboard gì”, bạn hỏi “quy trình này đang giảm rủi ro nào, và nếu nó sai thì ai chịu thiệt”. Câu trả lời cho bạn tiêu chí đánh giá cho cả engagement.

Ngân hàng, môi giới và sàn giao dịch cần những câu hỏi khác nhau

Bản 2011 tách riêng các bài về ngân hàng, về ngân hàng đầu tư, và một bài về sàn giao dịch, nhà môi giới, đại lý và trung tâm thanh toán bù trừ. Trên Coursera, module 6 gom ngân hàng đầu tư, bảo lãnh phát hành, môi giới, đại lý, sàn giao dịch và các đổi mới trên thị trường.

Cách chia đó là gợi ý cho FDE: đừng dùng một khuôn cho mọi khách. Thử hình dung bạn deploy một agent cho một công ty môi giới. Bài về sàn giao dịch và trung tâm bù trừ giúp bạn hỏi dữ liệu một lệnh đi qua những bên nào, theo thứ tự nào, thay vì hỏi chung chung “dữ liệu nằm ở đâu”.

Trước khi tới văn phòng khách, hãy xác định họ thuộc loại thể chế nào rồi xem lại đúng bài giảng về loại đó. Chừng một buổi tối chuẩn bị giúp bạn tránh những câu hỏi khiến khách thấy mình phải dạy bạn từ đầu.

Tâm lý cũng là một phần của hệ thống

Tài chính hành vi nghiên cứu cách yếu tố tâm lý tác động lên nhà đầu tư và thị trường. Bản 2011 có riêng bài “Behavioral Finance and the Role of Psychology”, tiếp theo là bài về hành xử sai lệch, khủng hoảng và quản lý. Coursera đặt tài chính hành vi trong module 2, cạnh dự báo, định giá, nợ và lạm phát.

Chi tiết FDE nên chú ý là tâm lý được xếp ngay cạnh dự báo và định giá. Người dùng hệ thống của bạn là chuyên viên chịu áp lực, có thói quen và nỗi sợ riêng.

Khi thiết kế công cụ cho bộ phận đầu tư hay rủi ro, hãy quan sát họ thực sự ra quyết định thế nào, đừng chỉ dựa vào quy trình chuẩn họ mô tả lúc họp.

Từ bài giảng tới một dòng trong bảng thuật ngữ

Muốn biến khoá học thành công cụ làm việc, hãy lập bảng ba cột: thuật ngữ, câu bạn tự giải thích sau bài giảng, và câu hỏi bạn sẽ đặt cho khách.

Ví dụ, sau bài về sàn giao dịch, bạn ghi “clearinghouse”, viết lại khái niệm bằng lời của mình. Rồi thêm câu hỏi: “Trong luồng giao dịch của anh/chị, dữ liệu từ bên thanh toán bù trừ về hệ thống nào, và trễ bao lâu?”

Mỗi câu hỏi tốt đều dẫn tới một thứ bạn xây hoặc đo được, như một nguồn dữ liệu, một luồng cảnh báo hay một báo cáo chậm. Bảng dài chừng một trang là thứ bạn mang vào buổi kickoff.

Những lỗi hay gặp khi học khoá này

Lỗi đầu tiên là học như một khoá đầu tư cá nhân, chăm chú vào chuyện thị trường lên xuống mà quên câu hỏi chính: tổ chức của khách đang xử lý rủi ro nào. Lỗi thứ hai là xem hết video, nhận chứng chỉ nhưng không tự giải thích thuật ngữ nào, nên tới lúc gặp khách vẫn lúng túng.

Lỗi thứ ba nguy hiểm hơn: dùng một thuật ngữ vừa học trước mặt khách khi chưa thật hiểu nó. Hỏi thẳng “ở đây anh/chị dùng từ này theo nghĩa nào” thường an toàn hơn một câu khẳng định sai.

Nên học theo thứ tự nào?

Nếu sắp nhận một khách tài chính, hãy bắt đầu với bản Coursera hoặc Yale Online để có lộ trình 7 phần rõ ràng. Bản Open Yale 2011 hợp để nghe lại đúng một chủ đề, chẳng hạn ngân hàng hay bảo hiểm, ngay trước khi gặp loại khách đó.

Về sự nghiệp, khi đọc tin tuyển dụng FDE nhắc tới ngân hàng hay bảo hiểm, hãy đối chiếu từ chuyên ngành trong đó với bảng thuật ngữ của bạn. Trên CV, đừng chỉ ghi tên chứng chỉ. Hãy thêm một dòng kể bạn đã dùng hiểu biết đó thế nào, ví dụ đặt lại tiêu chí đánh giá của một dự án theo loại rủi ro.

33 giờ không biến bạn thành người trong ngành. Nhưng chừng đó đủ để lần tới khách nói “underwriting”, bạn hỏi tiếp được một câu đúng chỗ, và từ câu hỏi đó khách bắt đầu tin bạn.