# Sáu giờ design thinking giúp FDE khỏi xây sai thứ khách cần

> Khoá của Jeanne Liedtka ở Darden trên Coursera xoay quanh bốn câu hỏi nên đặt cho khách trước khi viết dòng code đầu tiên.

Bản gốc: https://fdetimes.net/vi/sach-khoa-hoc/khoa-design-thinking-for-innovation-uva-coursera/

Một engagement có thể hỏng ngay cả khi code chạy tốt: chỉ cần đội xây đúng thứ khách *nói* thay vì thứ khách *cần*. Một khoá học mất khoảng 6 giờ trên Coursera đưa cho bạn bộ câu hỏi để chặn sai lầm đó từ buổi gặp đầu tiên.

Khoá ấy là Design Thinking for Innovation, của Darden School of Business thuộc University of Virginia, nằm trong chuyên ngành Leading the Modern Day Business.

Tên chuyên ngành nghe như dành cho dân kinh doanh, nhưng trang khoá học khẳng định người ở cấp nào, làm trong tổ chức nào cũng dùng được design thinking để nghĩ ra cách làm mới.

Với FDE, đó là tin tốt: bạn đã biết dựng hệ thống, còn thứ hay thiếu là cách hỏi để biết nên dựng gì.

## Ai đứng lớp, và vì sao nên tin?

Jeanne M. Liedtka là giáo sư danh dự (Emerita) của Darden và từng là chief learning officer tại United Technologies Corporation. Ở Darden, bà làm việc với cả sinh viên MBA lẫn giám đốc điều hành về design thinking, đổi mới sáng tạo và dẫn dắt tăng trưởng.

Chi tiết đáng chú ý là bà còn viết sách về chủ đề này. Cuốn kinh điển là *Designing for Growth: A Design Thinking Tool Kit for Managers*, viết cùng Tim Ogilvie, Columbia University Press xuất bản tháng 6/2011. Sách gần nhất của bà là *Experiencing Design: The Innovator's Journey*, viết cùng Karen Hold và Jessica Eldridge.

## Bốn câu hỏi là xương sống của khoá

Khoá được dựng quanh một mô hình bốn câu hỏi: what is?, what if?, what wows?, what works?. Mỗi module dạy một công cụ: Visualization, Storytelling, Mind Mapping và Learning Launch.

Hãy đem mô hình đó vào một tình huống quen. Thử hình dung một công ty logistics nhờ bạn dựng agent đọc hoá đơn nhà cung cấp. Bản năng kỹ sư là hỏi ngay về định dạng PDF và chọn model.

Mô hình của Liedtka buộc bạn dừng ở what is? trước: ai đang đọc hoá đơn hôm nay, mỗi tuần mất bao lâu, sai ở đâu, sai thì ai phải sửa.

Có thể bạn phát hiện ra nút thắt không nằm ở khâu đọc, mà ở khâu đối chiếu hoá đơn với đơn mua hàng. Khi đó what if? mở ra những phương án khác hẳn yêu cầu ban đầu.

Hai câu còn lại, nếu hiểu theo cách áp dụng cho FDE, có thể dùng như hai bộ lọc. What wows? là lúc tự hỏi phương án nào khiến người dùng cuối muốn dùng thật; what works? là lúc kéo cả nhóm về một bản thử nhỏ, đo được, thay vì một dự án lớn.

**Điểm mấu chốt:** Câu hỏi đầu tiên ở nhà khách không phải "làm gì", mà là "hiện giờ đang thế nào".

## Ba ý đáng giữ lại sau sáu giờ

Ý thứ nhất là kỷ luật của what is?. Câu hỏi này gần như trùng với customer discovery. Nếu bạn chỉ áp dụng một điều, hãy dành phần mở đầu mỗi buổi gặp để mô tả hiện trạng, không đề xuất bất kỳ giải pháp nào. Khách thường thấy được lắng nghe hơn, còn bạn có dữ liệu thật để làm việc.

Ý thứ hai là Visualization và Storytelling như công cụ kỹ thuật. FDE hay thuyết phục bằng kiến trúc hệ thống; khách thì bị thuyết phục bằng câu chuyện về một người dùng cụ thể trong một ngày cụ thể.

Một bản vẽ quy trình hiện tại trên bảng trắng, kèm câu chuyện "chị kế toán mở hoá đơn thứ 40 trong ngày", thường làm rõ phạm vi nhanh hơn một tài liệu yêu cầu dài.

Ý thứ ba là cách đọc Learning Launch và câu what works? dành cho FDE: coi bản thử đầu tiên là để học, không phải để chứng minh mình đúng. Lời khuyên cụ thể là viết sẵn trước pilot điều gì sẽ khiến bạn đổi hướng. Khi số liệu về, cuộc nói chuyện với khách sẽ là về bài học, không phải về thất bại.

## Ai nên học, và học theo thứ tự nào?

Khoá ở mức Beginner, nên hợp nhất với kỹ sư 2-4 năm sắp lần đầu ngồi trước khách, hoặc SWE đang muốn chuyển sang FDE mà chưa có kinh nghiệm hướng khách. Nếu bạn đã làm solutions engineering hay tư vấn nhiều năm, phần lớn nội dung sẽ quen; khi đó lướt nhanh để lấy bộ từ vựng chung là đủ.

Thứ tự hợp lý là học khoá trước, rồi mới đọc *Designing for Growth* khi muốn đi sâu. Nhà xuất bản mô tả sách dạy design thinking như khả năng biến ý tưởng trừu tượng thành ứng dụng thực tế cho tăng trưởng kinh doanh, nên đọc sau khi đã có khung bốn câu hỏi trong đầu sẽ dễ ngấm hơn.

Bài cuối khoá yêu cầu chọn một công cụ, viết phản tư và chấm chéo ba bài của học viên khác; phải qua bài này mới hoàn thành. Đừng làm cho có.

Thử hình dung bạn sắp dựng một trợ lý tra cứu tài liệu nội bộ cho đội chăm sóc khách hàng. Sau năm cuộc phỏng vấn, thay vì một trang ghi chú lộn xộn, bạn dùng Mind Mapping gom các lời than phiền thành cụm: tìm sai tài liệu, tài liệu lỗi thời, không biết hỏi ai.

Từ đó, một câu chuyện ngắn kiểu "anh nhân viên ca đêm mất 15 phút tìm chính sách đổi trả" đủ để cả hai bên chốt cụm nào làm trước. Đó chính là loại trải nghiệm thật nên đem vào bài phản tư.

Hãy dùng công cụ với một khách hay một nhóm nội bộ thật, rồi biến bài phản tư thành một dòng trong CV: buổi discovery nào, công cụ nào, phạm vi dự án đổi ra sao.

Khi ứng tuyển FDE, nên đặt ví dụ cụ thể đó lên trước dòng chứng chỉ, vì nó cho người đọc thấy bạn biết hỏi trước khi xây.

Sáu giờ không biến bạn thành nhà thiết kế. Nhưng chừng đó đủ để lần tới khách nói "chúng tôi cần một agent", câu đầu tiên bạn hỏi lại là "hiện giờ ai đang làm việc đó?".

**Thử ngay tuần này:**

- Học module tổng quan về bốn câu hỏi, rồi viết lại ghi chú buổi gặp khách gần nhất thành bốn mục what is?, what if?, what wows?, what works?
- Trong buổi discovery tới, dành 20 phút đầu chỉ cho what is?: không đề xuất giải pháp, chỉ vẽ lại quy trình hiện tại của khách
- Chọn một công cụ trong khoá, dùng nó với một khách thật và viết phản tư một trang như bài tập cuối khoá yêu cầu

## Nguồn

- [Design Thinking for Innovation (Coursera, University of Virginia)](https://www.coursera.org/learn/uva-darden-design-thinking-innovation)

- [Jeanne M. Liedtka — Darden School of Business faculty profile](https://www.darden.virginia.edu/faculty-research/directory/jeanne-m-liedtka)

- [Designing for Growth — Columbia University Press](https://cup.columbia.edu/book/designing-for-growth/9780231158381/)
